Po rozpoznaniu raka piersi potrzebujesz zrozumiałych informacji i wsparcia dopasowanego do Twojej sytuacji. Pokazuję, jaką rolę odgrywają hormony, styl życia i środowisko oraz jakie działania składników naturalnych wykazano w badaniach.
Łączę spojrzenie na biologię nowotworu z odżywianiem, suplementacją, tradycyjnymi wzorcami medycyny chińskiej i emocjonalną symboliką biologii totalnej. Każdy z tych obszarów opisuje inną część doświadczenia choroby.
Odżywianie, sprawność, sen i codzienne samopoczucie tworzą podstawę naturalnego wsparcia.
Czynniki sprzyjające rozwojowi raka piersi
Rak piersi rozwija się pod wpływem współdziałających czynników genetycznych, hormonalnych, środowiskowych i związanych ze stylem życia. Szczególne znaczenie mają pobudzanie komórek piersi przez hormony, przemiany zachodzące w tkance tłuszczowej oraz kontakt z substancjami oddziałującymi na układ hormonalny.[1] [2] [4]
Wiek, geny i historia rodzinna
Ryzyko raka piersi rośnie z wiekiem. Znaczenie mają także wcześniejsze zachorowanie oraz przypadki raka piersi i jajnika w rodzinie, zwłaszcza u bliskich krewnych. Wśród uwarunkowań dziedzicznych ważne są zmiany w genach BRCA1 i BRCA2, które uczestniczą w ochronie komórek przed rozwojem nowotworu.[1] [4]
Historia rodzinna jest częścią szerszego obrazu. Choroba może wystąpić również bez obciążenia dziedzicznego, kiedy znaczenie mają inne czynniki oddziałujące na tkankę piersi.[1]
Estrogeny i historia hormonalna
Estrogeny pobudzają komórki piersi do wzrostu i podziałów. Ważne są ilość hormonów oraz czas oddziaływania na tkankę. Wczesne rozpoczęcie miesiączkowania i późna menopauza wydłużają ten okres. Znaczenie mają też historia ciąż i wiek pierwszej donoszonej ciąży.[1]
Osobnym źródłem ekspozycji są hormony przyjmowane z zewnątrz. W kontekście raka piersi szczególne znaczenie ma menopauzalna terapia łącząca estrogen z progestagenem. Wpływ hormonów na wzrost konkretnego nowotworu jest związany z obecnością receptorów estrogenowych i progesteronowych w jego komórkach.[1] [4]
Tkanka tłuszczowa i aromataza
Tkanka tłuszczowa jest aktywna hormonalnie. Działa w niej aromataza — enzym uczestniczący w przekształcaniu innych hormonów w estrogeny. Po menopauzie ten proces staje się szczególnie istotnym źródłem estrogenów w organizmie.[1] [4]
Nadmierna masa ciała jest związana z ryzykiem i przebiegiem raka piersi, zwłaszcza hormonozależnego. Aktywność fizyczna wpływa na masę ciała, siłę mięśni, procesy zapalne i stężenie krążących hormonów. W badaniach u osób bez nowotworu wysiłek wiązał się z obniżeniem stężenia estradiolu.[2] [4]
Cukier, insulina i sposób odżywiania
Duża ilość cukru i żywności o wysokim ładunku glikemicznym sprzyja nadmiernej podaży energii oraz wzrostowi stężenia insuliny. Insulina uczestniczy w sygnałach pobudzających namnażanie komórek i tworzenie naczyń krwionośnych. Te procesy mają znaczenie również dla rozwoju nowotworu.[2]
W badaniach sposób odżywiania oparty na żywności wysoko przetworzonej, produktach mięsnych, tłuszczach nasyconych i alkoholu wiązał się z większym ryzykiem raka piersi niż dieta śródziemnomorska, bogata w warzywa, owoce, ryby i oliwę. Ważne jest więc nie tylko pojedyncze jedzenie, ale cały codzienny sposób odżywiania.[2]
Alkohol i jego metabolity
Alkohol jest czynnikiem zwiększającym ryzyko raka piersi przed menopauzą i po niej. Etanol, powstający z niego aldehyd octowy oraz karbaminian etylu należą do substancji związanych z działaniem rakotwórczym. Mogą zaburzać procesy metaboliczne i uszkadzać materiał genetyczny komórek.[2]
Zwiększone ryzyko obserwowano także w przypadku nowotworów z dodatnimi receptorami estrogenowymi i progesteronowymi. Alkohol łączy więc wpływ na metabolizm z oddziaływaniem ważnym dla tkanek wrażliwych na hormony.[2]
Substancje zaburzające układ hormonalny
Ksenoestrogeny to związki pochodzące z otoczenia, które mogą naśladować działanie estrogenów. Niektóre wiążą się z receptorami estrogenowymi i pobudzają odpowiedź hormonalną komórek. W tkance piersi takie sygnały mogą sprzyjać wzrostowi i podziałom komórek.[1]
Część trwałych zanieczyszczeń rozpuszcza się w tłuszczach i może gromadzić się w tkankach bogatych w tłuszcz. Źródłem narażenia bywają pozostałości pestycydów, zanieczyszczona woda, żywność oraz związki uwalniane z opakowań.[1]
Kosmetyki, pestycydy i opakowania — konkretne substancje
Kontakt z substancjami oddziałującymi na układ hormonalny może odbywać się przez skórę, drogi oddechowe oraz przewód pokarmowy. Przyglądam się więc składowi kosmetyków, źródłom zanieczyszczeń żywności i wody oraz sposobowi przechowywania jedzenia.[1] [4]
BBP w kosmetykach
Ftalan butylowo-benzylowy, oznaczany jako BBP, był stosowany między innymi do nadawania połysku szminkom i lakierom do paznokci. Należy do substancji zaburzających gospodarkę hormonalną. W badaniach obserwowano zaburzanie prawidłowego rozwoju tkanki piersi pod wpływem BBP.[4]
Pestycydy i ich pozostałości
Przykładami są DDT i jego metabolit DDE, atrazyna, dieldryna oraz lindan. Część tych związków ma działanie estrogenowe. Pozostałości mogą trafiać do organizmu z żywnością i wodą, a także przez wdychanie i kontakt ze skórą.[1]
W badaniach obserwowano gromadzenie się niektórych zanieczyszczeń w tkance tłuszczowej oraz związki ich stężeń z rakiem piersi. DDT i DDE są szczególnie istotne w kontekście oddziaływania na receptory estrogenowe.[1]
Bisfenole i alkilofenole z opakowań
Bisfenole i alkilofenole należą do związków opisywanych w kontekście opakowań żywności i ich działania podobnego do hormonów. Mogą migrować z opakowania do jedzenia, zwłaszcza podczas długiego przechowywania lub ogrzewania w wysokiej temperaturze.[1]
Źródłem kontaktu mogą być między innymi niektóre powłoki wewnętrzne puszek oraz tworzywa używane do pakowania i podgrzewania żywności.[1]
Odmiany raka piersi i profil receptorów
Określenie „rak piersi” obejmuje choroby różniące się miejscem powstania, sposobem wzrostu i cechami komórek. Te podziały uzupełniają się: nowotwór może być jednocześnie przewodowy, inwazyjny i dodatni pod względem receptorów hormonalnych. Sama nazwa jednego rodzaju nie opisuje jeszcze całej choroby.[1] [3]
Miejsce powstania i sposób wzrostu
| Odmiana lub określenie | Co oznacza |
|---|---|
| DCIS | Rak przewodowy in situ. Komórki nowotworowe pozostają w obrębie przewodów; nie jest to ten sam stan co rak naciekający. Wymaga odrębnej oceny i postępowania. |
| LCIS | Zmiana zrazikowa in situ, będąca markerem zwiększonego ryzyka raka piersi. Ma inny charakter niż DCIS i nie powinna być automatycznie utożsamiana z rakiem inwazyjnym. |
| Rak przewodowy inwazyjny | Wywodzi się z przewodów i nacieka otaczające tkanki. Jest najczęstszą postacią inwazyjną. |
| Rak zrazikowy inwazyjny | Wywodzi się ze struktur zrazikowych. Różni się od raka przewodowego obrazem histologicznym i sposobem szerzenia się. |
| Rak cewkowy i rdzeniasty | Rzadziej występujące określenia histologiczne. Odnoszą się do budowy komórek i struktur widocznych w badaniu tkanki. |
| Rak zapalny piersi | Postać, w której mogą pojawić się zaczerwienienie, obrzęk oraz skóra przypominająca skórkę pomarańczy, również bez wyraźnego pojedynczego guzka. |
| Choroba Pageta brodawki | Może przyjmować postać zmian przypominających wyprysk lub strupy w obrębie brodawki i otoczki. Może towarzyszyć rakowi in situ albo inwazyjnemu. |
Receptory hormonalne i HER2
Receptory estrogenowe, oznaczane jako ER, i progesteronowe, oznaczane jako PR, pomagają określić, czy wzrost nowotworu może być związany z działaniem hormonów. Przy dodatnich receptorach hormonalnych rozważa się leczenie blokujące ich działanie lub zmniejszające ilość estrogenów. HER2 jest kolejną cechą ocenianą w komórkach nowotworu, ważną dla doboru terapii.[1] [2]
W rozpoznaniu możesz spotkać również określenia rak potrójnie ujemny oraz podtypy luminalne A i B. Rak piersi nie jest jedną biologicznie jednakową chorobą. Informacje o receptorach, wielkości guza, zajęciu węzłów i stopniu złośliwości pomagają uporządkować plan leczenia oraz rozmowę o dodatkowym wsparciu.
Odżywianie i codzienny ruch
Naturalne wsparcie zaczynam od odżywiania i codziennej aktywności. W diecie ważne miejsce zajmują warzywa, owoce, pełne ziarna, rośliny strączkowe, orzechy, oliwa i ryby. Sposób odżywiania oparty na tych produktach dostarcza błonnika i składników roślinnych związanych z działaniem przeciwzapalnym.[2]
Warzywa kapustne — brokuły, kapusta, kalafior i brukselka — dostarczają związków uczestniczących w przemianach estrogenów i procesach zachodzących w komórkach. Indolo-3-karbinol należy do składników badanych w związku z namnażaniem i apoptozą komórek nowotworowych.
Soja zawiera izoflawony — związki roślinne o strukturze podobnej do estrogenów, zdolne do wiązania z receptorami estrogenowymi. W badaniu Shanghai Breast Cancer Survival Study większe spożycie produktów sojowych wiązało się z mniejszą liczbą nawrotów i zgonów z powodu raka piersi. Zależność obserwowano zarówno przy nowotworach ER+, jak i ER−, u kobiet przyjmujących tamoksyfen i bez tego leczenia.[2] [4]
Ruch wspiera siłę mięśni, sprawność i samopoczucie. W badaniach osób z rakiem piersi poprawiał jakość życia, zmniejszał zmęczenie i lęk. Ćwiczenia mogą także łagodzić dolegliwości mięśniowo-stawowe związane z inhibitorami aromatazy. Spacery, ćwiczenia oporowe i aktywność dostosowana do możliwości pomagają utrzymywać sprawność w czasie leczenia.[2]
Suplementacja i składniki naturalne — działanie w raku piersi
W naturalnym wsparciu zwracam uwagę na odżywienie, zdrowie kości i mięśni, sen, regulację hormonalną oraz procesy zapalne. Przy poszczególnych składnikach opisuję konkretne efekty: od wsparcia objawów u osób w trakcie leczenia po działania wykazane w badaniach na komórkach raka piersi.[2] [7]
Witamina D3 i wapń
Witamina D uczestniczy w utrzymaniu zdrowia kości, funkcjonowaniu mięśni i układu odpornościowego. Jej niedobór może wiązać się z osłabieniem mięśni, bólami kości i gorszą jakością życia. U osób z rakiem piersi znaczenie ma także stan kości podczas leczenia wpływającego na działanie estrogenów.[2]
Inhibitory aromatazy mogą powodować bóle mięśni i stawów oraz utratę masy kostnej. Uzupełnianie witaminy D, szczególnie przy niedoborze, może wspierać łagodzenie tych dolegliwości. Wapń jest rozpatrywany razem ze zdrowiem kości i jego aktualnym poziomem w organizmie.[2]
Aktywny metabolit witaminy D, kalcytriol, wykazuje w badaniach działanie hamujące wzrost komórek nowotworowych, w tym komórek raka piersi. Zasoby witaminy D ocenia się przez oznaczenie 25(OH)D.[2]
Melatonina
Melatonina uczestniczy w regulacji snu. Może pomagać przy trudnościach z zasypianiem lub utrzymaniem snu, które wpływają na codzienne funkcjonowanie podczas choroby i leczenia. Znaczenie ma rodzaj problemu ze snem oraz indywidualna reakcja na preparat.[2]
W badaniach opisano także jej działanie antyoksydacyjne, wpływ na układ odpornościowy, regulację estrogenową i działanie cytotoksyczne. Obszar ten dotyczy procesów związanych z funkcjonowaniem komórki i jej odpowiedzią na sygnały hormonalne.[2]
Kurkumina
Kurkumina jest składnikiem kurkumy o właściwościach przeciwzapalnych. Jej działanie przeciwnowotworowe wykazano w modelach raka piersi; jest badana także jako możliwy składnik wsparcia przy raku potrójnie ujemnym.[2] [7]
W komórkach raka piersi MCF-7 hamowała namnażanie i pobudzała apoptozę — kontrolowaną śmierć komórki. Towarzyszyło temu wzrost poziomu białka p53 i ekspresji Bax oraz osłabienie sygnałów związanych z NF-κB.[7]
Sulforafan
Sulforafan powstaje z glukorafaniny obecnej w roślinach kapustnych, między innymi brokułach. W modelach raka piersi ograniczał namnażanie komórek przez zatrzymywanie cyklu komórkowego i pobudzanie apoptozy.[7]
Wpływał także na enzymy uczestniczące w unieszkodliwianiu związków chemicznych. W badaniach przedklinicznych ograniczał aktywność nowotworowych komórek macierzystych — populacji zdolnej do samoodnowy i uczestniczącej w rozwoju guza.[7]
Zielona herbata i EGCG
Zielona herbata jest źródłem polifenoli, w tym katechiny EGCG. Polifenole herbaty wykazują działanie hamujące aromatazę, enzym uczestniczący w wytwarzaniu estrogenów.[2]
W hodowli wrażliwych na estrogeny komórek raka piersi EGCG ograniczał pobudzające namnażanie działanie związku PCB 102. Efekt dotyczył estrogenowej aktywności tego zanieczyszczenia.[7]
Indolo-3-karbinol
Indolo-3-karbinol, w skrócie I3C, występuje w warzywach kapustnych: brokułach, kapuście, kalafiorze, jarmużu i brukselce. Jego działanie wiąże się z przemianami estrogenów oraz procesami kontrolującymi wzrost komórek.[2]
W badaniach ograniczał namnażanie komórek nowotworowych i zwiększał apoptozę. Wpływał także na proporcję metabolitów estrogenów, sprzyjając przesunięciu w stronę 2-hydroksyestronu w stosunku do 16-hydroksyestronu.[2]
W badaniu dotyczącym sposobu odżywiania kobiet po raku piersi większe spożycie warzyw, szczególnie kapustnych, wiązało się z rzadszymi nawrotami. Efekt był silniej widoczny u kobiet przyjmujących tamoksyfen. I3C w postaci suplementu może oddziaływać z tamoksyfenem.[2]
Len: olej i siemię
Len dostarcza kwasu alfa-linolenowego z grupy omega-3 oraz związków roślinnych związanych z aktywnością estrogenową. Olej jest źródłem tłuszczów, a siemię również lignanów — substancji należących do fitoestrogenów.[1] [2]
W badaniach nad lnem opisano działanie przeciwzapalne, hamowanie aktywności aromatazy i wpływ na proporcje metabolitów estrogenów. Związki lnu mogą słabo wiązać się z receptorami estrogenowymi. Obserwowano także hamowanie wzrostu komórek raka piersi.[2]
Dla praktycznego wykorzystania ważna jest świeżość produktu. Olej i zmielone siemię łatwo jełczeją, dlatego przechowuje się je w szczelnym opakowaniu i chłodzie.[2]
Grzyby: działanie przeciwzapalne i immunomodulujące
Grzyby wykorzystywane w naturalnym wsparciu obejmują między innymi shiitake, reishi, wroślaka i maitake. W badaniach opisano właściwości przeciwzapalne i modulujące działanie układu odpornościowego oraz działania ograniczające rozwój komórek nowotworowych.[2]
Shiitake, reishi i wroślak
Shiitake to Lentinus edodes, reishi — Ganoderma lucidum, a wroślak różnobarwny — Trametes versicolor. Ich aktywność jest związana z odpowiedzią immunologiczną i procesami zapalnymi. Te obszary mają znaczenie dla naturalnego wsparcia organizmu osoby chorej.[2]
Maitake i rak potrójnie ujemny
Maitake, czyli Grifola frondosa, wyróżnia się w badaniach aktywnością przeciwzapalną i immunomodulującą. W badaniach nad rakiem potrójnie ujemnym opisano działanie przeciwnowotworowe i wzmacniające odpowiedź odpornościową.[2]
Medycyna chińska i pięć wzorców TCM
Medycyna chińska opisuje objawy poprzez tradycyjne wzorce Qi, Krwi, Yin i Yang oraz relacje między układami określanymi jako Wątroba, Śledziona, Nerki i Żołądek. Nazwy te odnoszą się do zespołów funkcji w modelu TCM.
W TCM okolica piersi jest powiązana z kanałami Wątroby i Żołądka, a funkcje rozrodcze z naczyniami Chong i Ren oraz Nerkami. Tradycyjny opis obejmuje zastój, nagromadzenie Wilgoci i Śluzu, niedobory oraz pojęcia Gorąca i Toksyczności.[1] [3]
Zastój Qi Wątroby
Wzorzec obejmuje uczucie rozpierania i ból piersi, napięcie w klatce piersiowej i podżebrzach, drażliwość lub obniżony nastrój, gorszy apetyt oraz nasilanie dolegliwości przed miesiączką. Tradycyjnym celem jest ułatwienie przepływu Qi, łagodzenie zastoju i przekształcanie Śluzu.
Przykładem bazy formuły jest Xiao Yao San w wersji modyfikowanej. Wśród składników mogą znaleźć się między innymi Chai Hu, Xiang Fu, Bai Shao, Dang Gui i Chen Pi. To przykład logiki komponowania mieszanki, a nie gotowa recepta dla każdej osoby z guzem piersi.
Wilgoć i Śluz przy niedoborze Śledziony
Opis obejmuje zmęczenie fizyczne i psychiczne, osłabiony apetyt, uczucie pełności w żołądku, luźne stolce, zimne dłonie i stopy oraz dolegliwości w piersi i okolicy pachy. W TCM osłabienie funkcji Śledziony wiąże się z trudnością w przetwarzaniu pokarmu i płynów, sprzyjającą nagromadzeniu Wilgoci i Śluzu.
Przykładową bazą jest modyfikowane Xiang Sha Liu Jun Zi Tang. Wśród składników są Dang Shen, Bai Zhu, Fu Ling i Chen Pi. Tradycyjny kierunek postępowania to wspieranie Śledziony, regulowanie Qi oraz przekształcanie Wilgoci i Śluzu.
Dysharmonia Chong i Ren
W tym wzorcu opisano dolegliwości piersi związane z cyklem, nieregularne miesiączki, osłabienie lub ból dolnej części pleców i nóg, suchość oczu i ust oraz uczucie gorąca. Kierunek tradycyjnego wsparcia obejmuje harmonizowanie Chong i Ren oraz odżywianie Wątroby i Nerek.
Przykładem bazy jest modyfikowane Liu Wei Di Huang Tang. Wśród składników mogą znaleźć się między innymi Sheng Di Huang, Shu Di Huang, Gou Qi Zi, Nü Zhen Zi, Bai Shao i Dang Gui. Wzorzec ten nie oznacza automatycznie konkretnego wyniku badań hormonów.
Nagromadzenie zastoju i Toksyczności
Opis dotyczy twardych, nieruchomych zmian, bólu i odczucia gorąca, ciemniejszego lub fioletowego zabarwienia skóry oraz możliwego owrzodzenia. W tradycyjnym ujęciu celem jest poruszanie Krwi, przekształcanie zastoju, usuwanie Gorąca i łagodzenie Toksyczności.
Przykładem jest połączenie modyfikowanych Tao Hong Si Wu Tang oraz Jin Yin Hua Gan Cao Tang. Wśród składników znajdują się między innymi Tao Ren, Hong Hua, Dan Shen, Chi Shao, Jin Yin Hua i Pu Gong Ying.
Wyczerpanie Qi i Krwi
Wzorzec obejmuje duże osłabienie, bladość, utratę masy ciała, zawroty głowy, duszność, mały apetyt, zaburzenia snu i nadmierne pocenie. W tradycyjnym postępowaniu nacisk przesuwa się w stronę wzmacniania Qi i odżywiania Krwi. Stan osoby oraz jej zdolność do przyjmowania pokarmu stają się ważną częścią oceny.
Przykład stanowi połączenie modyfikowanych Yi Qi Yang Rong Tang i Shi Quan Da Bu Tang. W składach pojawiają się między innymi Huang Qi, Dang Shen, Bai Zhu, Fu Ling i Dang Gui.[3]
Dobór ziół do osoby i etapu leczenia
Ta sama diagnoza onkologiczna może współistnieć z różnymi wzorcami TCM. U jednej osoby przeważa napięcie i zastój, u innej problemy trawienne, a u kolejnej znaczne wyczerpanie. W jednym czasie może też występować kilka wzorców.
Formuły modyfikuje się w zależności od objawów i etapu leczenia: po operacji, podczas radioterapii lub chemioterapii oraz w późniejszym wsparciu. Skład i dawkowanie wymagają indywidualnego doboru oraz sprawdzenia zgodności z prowadzoną terapią.[2] [3]
Biologia totalna i symbolika emocji
W biologii totalnej piersi wiąże się symbolicznie z kobiecością, macierzyństwem, opieką i poczuciem bezpieczeństwa. Powracają motywy troski o bliskich, obawy o rodzinne „gniazdo”, przeciążenia odpowiedzialnością, tłumienia uczuć i napięcia między różnymi rolami życiowymi.[5]
Ta symboliczna perspektywa koncentruje się na doświadczeniach związanych z opieką, bliskością, odpowiedzialnością i własnym miejscem w rodzinie.
Motyw gniazda i odpowiedzialności
„Gniazdo” oznacza w tym ujęciu rodzinę, dom, partnera, dzieci lub inną bliską grupę. Pojawia się lęk o ich bezpieczeństwo i poczucie, że trzeba zaopiekować się wszystkimi. Ważnym motywem jest też pomijanie własnych potrzeb podczas skupiania się na innych.
W rozmowie wspierającej można przyjrzeć się temu, co najbardziej Cię przeciąża, jakie obowiązki możesz z kimś podzielić i czy masz przestrzeń na swobodne wyrażanie uczuć.
Lewa i prawa pierś w symbolicznym opisie
W symbolice biologii totalnej lewą stronę wiąże się ze sferą uczuć i najbliższą rodziną, a prawą z odpowiedzialnością i oczekiwaniami otoczenia.[5]
Emocje i codzienne wsparcie
W czasie choroby warto mieć przestrzeń na odpoczynek, rozmowę i wyrażanie tego, co przeżywasz. Troska o własne potrzeby może stać się ważnym elementem codziennego wsparcia.
Wsparcie społeczne, rozmowa, grupy wsparcia, uważność i pomoc psychologiczna mogą pomagać w samopoczuciu i radzeniu sobie z chorobą. Praca z emocjami ma dawać więcej przestrzeni na własne potrzeby, zmniejszać osamotnienie i ułatwiać codzienne funkcjonowanie.[2]
Zapraszam na konsultację
Jeśli chcesz uporządkować dietę, zioła i suplementy podczas choroby nowotworowej, zapraszam Cię na konsultację. Przyjrzymy się dokumentacji, aktualnym objawom i przyjmowanym preparatom, aby określić obszary wymagające indywidualnej oceny.
Agata Komorowska
Farmaceutka i dyplomowana naturopatka
Medycyna z Natury
Źródła
- Integrating Conventional and Chinese Medicine in Cancer Care, „Breast cancer”, s. 90–107.
- „Breast Cancer”, s. 659–663.
- Management of Cancer, „Breast cancer”, s. 435–447.
- rak piersi, s. 197–203.
- Choroby i dolegliwości od A do Z, s. 475–477.
- Lista składników suplementów.
- Kuran D, Pogorzelska A, Wiktorska K. Breast Cancer Prevention—Is there a Future for Sulforaphane and Its Analogs? Nutrients. 2020;12(6):1559. DOI 10.3390/nu12061559 — przegląd wskazany pod dodatkową listą.